89-SÛREYA FECR

89-SÛREYA FECR

(Mekke de nazil bîya, 30 ayet a)

Bİ NAMEYÊ HOMAY O KE HESKERDOX Û BEXŞKARÛ

1-Wa bêro ziwan seherî sibahî!
2-Wa bêrî ziwan êyî des şewî!
3-Wa bêrî ziwan êyî tek û çiftî!
4-Wa bêro ziwan şewa ke romena sibahî ser o!
5-Qey ziwanê înan çîn o? Êyî ke wayîrî hîş û wujdanî, hele wa biney bifikirnî!
6-Rebbê to se kerdo şarî ‘adî, qe yew nêzan o?
7-Û wayîrê bînayanê pirrheybetin, êyî şarî Îremî...
8-(O dem de ) O hawa welat hama xelq nêbî bîy.
9-Gelo çew nêzano Rebbê to se kerdo şarî Semûdî? Êynîn newalan de mîyanê zinaran ra keyeyî viraştî bîy.
10-La o fîrewnû ke wayîrê estûnan(pîramîd)...
11-Êynîn welatê xo de paxa bi heq û edalet nêkerdîn.
12-Zafîney yîn talan û zordarî û fesadîye ser o xebetîyayîn.
13-No karo xirabe ser o Rebbê to, qamçîye yê ezabî day êynîn ro.
14-Çimkî Rebbê to heme çî veynen o.
15- La çi wext Homa rizqî însan semedê îmtîhan bizêdno, o wext vano “ Homa mi ra hes kerd o(mi destek kerd o).”
16-Feqet çi wext Homa semedê îmtîhanî însan bifîno tengane o wext însan vano “ Homa mi de xayîntî ken o.”
17-Ney! Ona nîya! Şima sêwîyan ser o nêewnîyenî.
18-Şima semedê yardimkarîyeyê feqîran yewbînan teşwîk zî nêkenî.
19-Şima çimveyşanîyeyê xo ra xela kenî.
20-Çîmî şima mird nêben o. Arê danî ha arê danî!
21-Ney! Ona mekîn!...Wexto ke erd lerza, têpîze şi û biy duz!
22-Wextû ke Homa yê to bi meleketan(quwwetan) xo ame!
23-Cehennem meydan de raşt ben o.Merdum o wext fehm keno la gure zî gure ra vîyart o.
24-(O wext) vano “wereka mi ‘emrê xo veng nêvîyarnayîn”.
25-Hînî aye roj, o azabo ke Homay keno, çew nêeşkeno biko.
26-O giredayîşo ke yî kerdo, hînî çew nêeşkeno o hawa gire zî bido.
27-Ey o yo ke biwujdan asan o!
28-Ti Homa yê xo ra razî, o zî to ra razî!
29-Hadî şo mîyanê bendeyanê mi!
30-Hadî şo mîyanê cennetê mi!

88-SÛREYA XAŞÎYE

88-SÛREYA XAŞÎYE

(Mekke de nazil bîya, 29 ayet a)

Bİ NAMEYÊ HOMAY O KE HESKERDOX Û BEXŞKARÛ

1-Gelo xebera aye roja lêftox-girewtox(qiyamet) to rê ameya?
2-They merdumî aye roj, milşikte û perîşanî.
3-Gureyê înan (aye roj) qedya’wû/yo.
4-Erzîyenî mîyanê adirî ke surî.
5-Teyşanîyeyê xo hênîyê bêumudîye ra qedênenî.-Awa keldayey ra wenî/şimnenî.-
6-Tu werd zî înan rê çîno.Encax werdê bextsîyayan wenî.
7-La o werd zî ne mird keno ne zî (merdum) pay ra tepişeno.
8-They merdûmî zî aye roj, mîyanê nîmetan de şa benî.
9-Bi xelatey ked a xo kêfweş û razî benî.
10-Mîyanê beheşt î ke zaf weş de caygeh(meqam) gênî.
11-Uca de tu xeberîka nebaş zî nêeşnawenî.
12-Uca de hênîyî bextîyarîyeyî sirf akerde’wû/yo.
13- Sedirî berzî...
14-Qedehî dekerdeyî...
15-Balişneyî nermî...
16-Û çeşît-çeşît xalîyî estî...
17-Wa biewnî ina deva ra çawa xelq bîya?
18-Wa biewnî asmîn ra çawa berz bîyo?
19-Wa biewnî koyan ra çawa (erd ser o) kuyayî?
20-Wa biewnî erd ra çawa raşt-teswîye bîyo?
21-No hal de ti, yîn hîşar biki.Çimkî ti, yew hîşarkerdoxî.
22-Ti, yîn ser o yew zordar nîyî.
23-Encax her kam rîyê xo ta bido û kafîrtî biko,
24-Homa ezabî ke çetîn ano, o ser o.
25-Geyrenî-geyrenî û yenî ma heti.
26-Hesabê yîn veynayîş, gureyê ma’wû/yo.

102-SÛREYA TEKASÛR

102-SÛREYA TEKASÛR

BİNAMEYÊ HOMAY O KE HESKERDOX Û BEXŞKAR O

1-Şima kewtî musebeqayê numayîşî zengînîye û ha kay kenî.!
2-(No yew nûmayîşî ku) Hetta verbi gore şima kay kenî.!
3- La ney! Şima nizdî ra pê hesîyenî.!
4-Zaf dur ney;şima ku lez pê bihesî.!
5-Belê eke şima bieşkayîn qur-qur biewnîyayîn
6-Şima ke vînî şima çawa ver bi cehneme ha lêr benî.
7-Bi çimanê xo ku şima o(cehneme) eşkera bivînî.!
8-A roj şima heme nîmet ra yenî persiş!
(8-A roj her nîmet şima ra persîyenû)v

Sureya Tekasûr, bigoreyê aliman îttifaqen Mekke de ameya war.Nameyê xo “tekasur” ra girewt o. Tekasûr, ferheng de mastarê ”k-s-r “ra yeno no mana; “zêdbîyayîş, zêdekerdiş” o. Zêdbîyayîşê Malî, zengînîye (îksar), zêde kerdiş, teksîr kerdiş (teksîr), pêsernayîş (tekasûr), waştina zêde kerdiş (îstîksar),; heyna zaf, tewr zaf (ekser), zêdanîye, xalibîyet, serkewtin (ekserîye), bolîye, zafîye (kesret), xeberzaf, geweze (mîksar)…Yanî, îta de “Tekasûr” zafbîyayîşê mal, meqam, caygeh, zengînîye, namdarî û şohret sero paye girewtişo. Xo pîl hesabnayîş û veynayîş o. Bixo çekuya “zengînîye”, çekuya “seng” ra yena. Şima zî zanî ke ziwanê Îranîyan de û tey fekê zazayan de “seng” kerraya, “sengîn” zî o ke zaf zexmo, wayîrê kerrayanê xemlinan û ercyayan o. Tekasûr zî bi Erebkî babê Tefaûl ra yen o. Yanî, hemberî yewbînan de têver de musebeqe kerdiş o. No semed ra açarnayîş (tercume) de ma vato, “musebeqeya numayîşî zengînîye”.

Heto bîn ra eyro Tekasûr, teqabulê “Kapîtalîzm î” ben o. Çunkî kapîtalîzm de zî arêdayîşê mal û serwetî, numayîşê mal, meqam û namdarî estî. Pêsernayîş ha pêsernayîş…Na musebeqa, no ceng, no gelo-melo mîyanê kapîtalîstan de çiray nêqedîyen o. Hetta verbi gore(mezel) berdewam ken o. Mîyanê nê laserî numayîşî de awe de şinî. Xo vînd kenî, bêhed û bêsînur zewq û sefa dima perenî.

Homa vano; no moj ra şima ke çimeyan heme çîyê xo zuwa bikî,dengeyê pisîkolojîyê xo, dengeyê cemaeto xo, dengeyê ekolojîye xo, dengeyê debara (ekonomî) xo, do bixerepnîn û uca ra apey şima do bidî çokan xo rê.

Xora belîyo ke dengeyê heme çî xerepya dinya û axret bena cehîm(cehnem). O wext apey ameyîş zî çîn yo. Gerek însanî hîşî xo arêbidî xo ser. La hîşî xo arênêdîy do bivînî cuyayîş (heyat-zindewarî) çawa serûbin ben o. No semed ra Homa vano; mal û serwetî sero ceng mekîn mi para her kesî daya rezzaq ez o.Dinya û axretî xo, xo rê jehr û zıqqım mekîn. Roja xelat û celatî de ez heme kerdeyanê şima û heme nîmetanê xo ra şima kaş keno hesab. A roj hesab zaf çetin o.

Ya rebb! Ti ma rê aye roj a çetin de ardimkarî bikerî.

Ellahu Alem

Derheqê Dînan yê Cîhanî ser o tay malumatî

Derheqê Dînan yê Cîhanî ser o tay malumatî


BÛDÎZİM;







Dînan yê rojxelato durî ra BÛDÎZİM;Sazkerdoxê Bûdîzmî Bûda (Guatama, Gotama) (Verê Îsayî.563-483) de bakurê Hindistan de daristanê Lumbînî de ameyo dinya û yew feylesofêk pîl o. Manaya çekuya “Bûda”, roşinbîyaye yo.Bûdîzim tewr zaf demê hukumdarê Hindîyan Aşoka (V.Î.273-236) de vila bîy o. Demê Aşoka de Bûdîzim’ Hindîstan ra heta Seylan, Surîye, Misir, Makedonya û Yonanîstan vila bîy o. Êy hukumdarî ke Aşoka ra dima ameyî, êyî zî dînê Bûdayî qebul kerd o û heta hukumdaran yê Çîn, Mongolîstan û yê Japonan zî no dîn qebul kerdî û ci rê xizmet kerdî.

Bûdîzim ‘ Badê Îsayî se Serr a 1. Turkîstan de, se serr a 6. Japonya de, se serr 7. zî Tîbet de vila bîy o.Tarafdarê Bûdîzim, wextê ma de zî başur, rojxelat; rojawanê başur û Asya ya mîyanin de zafî.Kinaro bîn ra zî Ewropa û Amerîka de ha vila beno û terafdaran qezenc ken o.

BÛDÎZİM DE BAWERÎYE Û BENDETÎYE ;




Bûdîzim de hîmê bawerkerdişî(eşhed) no hawa yo;“Ez bawerîye yê xo, bi Bûdayî, bi Dhamma’yî (Dîn rê) û bi Sangha’yî (Kom a Rahîban) ano.Eke merdim nînan ra yew înkar biko nêbeno Bûdist. O ke buko mîyan Sanghayê êdî nêeşkeno bi zewecîyo.

Bûdîstî, perestgah a (Mabet) xo ra vanî “Wîhara”. Bûdîstî, “Karma-koçkerdişê Ruhan- ra bawer kenî.Rahîbî, Wîhara de meng de di rayî yenî têhet û xeteyanê xo yewbînan ro îtîraf kenî û xodvînîye (ego) yê kişenî.Sey tay Dînan, Bûdîzim de zî yew xelaskar (mehdî) est o.Nameyê nê xelaskarî, Metteya yan zî Maîtra yo.Bi bawerkerdişê înan, Metteya yeno û dinya xirabîye ra pank keno û Dînê Bûdha’yî temam keno.

Bendetîye (îbadet) yê xo, perestgeh a xo ya Stupa de kenî.Stupayî bi hawayîko helezonkî virazyayî.Êy Bûdîstîkî seba bendetîye şeyrî Stupha, vernî verê heykelê Bûdha de amade benî û hurmetê xo nawnenî ci dima vilikan û tutsîyan ci rê îkram kenî.Bûdîstî mîyan keyanê xo de zî yew kinar seba dînê xo cîya kenî.Îbadetê înan de vateyê bi kilîşe çinyî.

CAYÊ PÎROZÎ (KUTSİ)
Cayê welidyayîşê Budah’yî (Lumbîn)
Cayê Roşinbîyayîşî (Bodhê Gaya)
Cayê weazî Bûdah’yi ê tewr verîn (Sarnarth de)
Cayê mergê Bûdha’yî (Şaristanê Utar_Prades)
Rûbar a(Nehîr) Ganj î.




KÎTABANÊ ÎNAN Ê PÎROZÎ;

Bi goreyê Bûdîstan, weazî Budha’yî bi fekkî (riwayet) 400 serr qern bi qern ameyî û dima yew kîtab de arê bîy. Nameyê nê kîtabî;” Palî-Kanon” o.Nameyo bîn zi “Trîpîtaka” yo. No kîtab, hîri qismo, qismê yewin;”Vînaya Pîtaka”, qismê diyîn; “ Sutta Pîtaka”, qismê hîrin; “ Abhîdhama” yo.

Nê kîtaban de seba-semedê Rahîb û Rahîbeyan qaydeyê , seba ayînan, seba werdî, seba xo têbestişî qaydeyê est î.Û heyatê, xeberdayîşî û weazî Budha’yî û sewbîna çî est î.

BÛDÎZİM DE MEZHEBÎ;

No dîn de di mezhebî est î.
1- Hînayana (Arebaya qij) ; No mezheb de merdim seba felat a xo xebat ken o. Mensubî na mezhebî xo esas Bûdist qebul kenî û êy bînan sey kafiran qebul kenî. Nêyî ekseren Seylan û Başurê Asya de ciwiyenî.

2-Mahayan ( Arebeya Pîl);no mezheb cemeat(Toplum) yew pare hesebnen o. Bi goreyê înan, gerek Budîzim her kes rê qal bibo. Îhtîyaceyê her kes veyno.Her kam, “Nîrwana” bi reso ben o Bûdha.Peyneyê zewq û Îxtîrasanê xo nêkeweno. O ke bikewo “Mahaya” gerek xo nê çîyan rê bi hederno.

Comerdîye
Zanayîşîko deresnaye (kamil)
Qaydeyê exleqanê Bûdîzm î
Medîtasyon
Sebir
Her dem xeyret


ESASÊ BÛDÎZMÎ (AMENTU)

1-İstirap (Dukkxa): Bi goreyê Bûdha istirap; xo giradyîşê na dinya ya fanî ra yeno.Eke no hawa yo gerek merdim na dinya ra fek veredo.

2-Çemberê îllîyet (Karma); her çi bi yew sebeb peyda beno û o çîyo ke peyda bîyo, beno sebebê yewna çî.Ruh nêvindeno û her tim newe ra yeno heta bidereso.

3-Nîrwana; her çi xirabîye esta ci ra fek veradiş o. Do kê bi resî mutlaq yew huzurî.

4-Rayero heşt lîngo pîroz;

-Tam ewnîyayîş
-Tam vatiş
-Tam şîyayîş
-Tam Raştîye
-Tam hîş
-Tam hayabîyayîş

Nê lîngî bi Medîtasyon yenî ca.


Dewam ken o….

85-SÛREYA BURUC
(Mekke de nazil bîya, 22 ayet a)

Bİ NAMEYÊ HOMAY O KE HESKERDOX Û BEXŞKARÛ

1-Wa bêrû ziwan asmîno pirr birce (burc-beden-) !
2-Wa bêrû ziwan aye roj a wead kerdeyî!
3-Wa bêrî ziwan vînayoxî(şahidî) û vînayeyî(meşhud)!
4-Merg bi embazanê çala(xendeq) adirî!
5-“Êyî ke çalanê adirênî wekerdî, bi esas xo rê wekerdî”
6-Êyî ke çalî adirnên wekerd bîy wextîk dorme de runişt bîy.
7-Bawermendî çawa eskence ra veyrenî temaşe kerdîn.
8-(Semedê eskenceyê yîn zî no biy) bawermendî bawerîyeyê xo bi Homa yo Ezîz û Hemîd ardî bîy.
9-O Homa yo ke mulkê erd û asmînan ê yî yû.Yî heme çî ser o şahîdû (vînayoxû)
10-Êyî ke eskence bi cenîyan û camêrdanê bawermendan kenî û poşman nêbenî wa bizan ke mutleqa verbi cehneme şinî; adirî ku har û xedar paweyê yînû.
11- Êyî ke bawerîyeyê xo anî û holîye, rastîye ser o xebetîyenî; nînan rê beheştî ke mîyan ra rubar veyrenî estî.Xora felat(serfirazî) inaya.
12-Bizan ke giredayîşê Homay zaf zexmû.
13-Yî dest bi xelq kerdiş kerdû û noyo tim û tim dewam kenû.
14-Û yî, heskerdox û bexşkarû.
15-Caygeho tewr pîl ê yî yû.
16-Eşkenû heme waşteyê xo bîyarû ca.
17/18-Gelo hîkayeya leşkeranê fîrawun î û qewmê semûd î to resaya?
19-Êyî ke bawerîyeyê xo nêanî înan înkar kenî.
20-La Homa zî dormeyê înan heme ca ra girewtû.
21-(Hal noyo ke) no xîtab(Quran) vateyo ke pirrşerefû;
22-Û noyo lewhê mehfuz deyû.( Cayo saxlem de mehfeze benû)